دستور از پاستور؛ پزشکیان چراغ مذاکره با آمریکا را رسماً روشن کرد| چرا دستور مستقیم رئیس دولت مهم است؟

رویداد ۲۴| اظهار نظر مسعود پزشکیان در شبکه اجتماعی ایکس ــ آن هم با عبارتی صریح درباره «دستور به وزیر خارجه برای فراهم‌کردن زمینه مذاکره» ــ صرفاً یک واکنش دیپلماتیک معمول نبود؛ این پیام، نشانه‌ای از عبور دولت از مرحله ابهام و ورود به فاز تصمیم‌گیری فعال در قبال پیشنهاد آمریکا است، آن هم در فضایی که همزمان دونالد ترامپ از «گفت‌و‌گو با ایران» سخن می‌گوید و تهدید را کنار امید می‌نشاند.

بیشتر بخوانید:

آنچه پیام پزشکیان را از مواضع پیشین متمایز می‌کند، نه اصل مذاکره، بلکه «نحوه اعلام» آن است. رئیس‌جمهور به‌جای واگذاری روایت به کانال‌های غیررسمی یا موضع‌گیری‌های دوپهلو، مستقیماً و علنی اعلام می‌کند که به وزیر خارجه دستور داده زمینه گفت‌و‌گو را فراهم کند. این انتخابِ واژگانی، حامل یک پیام داخلی و خارجی همزمان است: در داخل، نشان می‌دهد دولت می‌خواهد ابتکار عمل سیاست خارجی را در دست بگیرد؛ در خارج، این سیگنال را مخابره می‌کند که تهران وارد فاز انتظار و تعلیق نیست و پاسخ به پیام واشنگتن را از مسیر رسمی پی می‌گیرد.

ارجاع پزشکیان به «درخواست دولت‌های دوست در منطقه» نیز تصادفی نیست. این گزاره، تلاش حساب‌شده‌ای برای منطقه‌ای‌کردن زمینه مذاکره است؛ یعنی قرار دادن گفت‌و‌گو با آمریکا در چارچوبی فراتر از رابطه دوجانبه و کاستن از هزینه‌های سیاسی آن در فضای داخلی. دولت می‌کوشد نشان دهد مذاکره نه از سر فشار مستقیم واشنگتن، بلکه در پاسخ به نگرانی‌ها و میانجی‌گری‌های منطقه‌ای آغاز می‌شود؛ روایتی که می‌تواند حساسیت‌های ساختار قدرت و افکار عمومی را تا حدی خنثی کند.

در سوی مقابل، همزمانی این پیام با اظهارات دونالد ترامپ معنادار است. رئیس‌جمهور آمریکا از «گفت‌و‌گو با ایران» می‌گوید، اما بلافاصله تهدید را نیز روی میز می‌گذارد: «در غیر این صورت ممکن است اتفاق بدی بیفتد.» این دوگانه امید/تهدید، همان الگوی آشنای دیپلماسی فشار است؛ با این تفاوت که این بار تهران به‌جای انکار یا سکوت، پاسخ عملی داده و مسیر مذاکره را به‌طور رسمی فعال کرده است.

فضای کلی حاکم بر این تحولات، فضایی آمیخته از اضطرار و فرصت است. از یک‌سو تشدید تنش‌های منطقه‌ای، نگرانی از درگیری ناخواسته و فشار‌های اقتصادی، دولت را به سمت کاهش ریسک سوق می‌دهد. از سوی دیگر، اعلام آمادگی برای مذاکره می‌تواند به‌عنوان یک ابزار مدیریت بحران عمل کند؛ ابزاری برای خرید زمان، شکستن اجماع‌های خصمانه و بازکردن کانال‌های ارتباطی پیش از آنکه «اتفاق بد» به واقعیت تبدیل شود.

 دستور مستقیم پزشکیان برای فراهم‌سازی مذاکره را باید نقطه عطفی در رویکرد دولت دانست: عبور از پیام‌های غیرمستقیم به اقدام آشکار. این تصمیم، اگرچه تضمینی برای نتیجه مثبت ندارد، اما نشان می‌دهد دولت ترجیح داده هزینه کنش را بپردازد تا هزینه انفعال را. حالا توپ در زمین دیپلماسی است؛ جایی که هر جمله، هر دیدار و هر تأخیر می‌تواند معادلات را به‌سرعت تغییر دهد.